Małe rzeczy, wielka sprawa – 7 ciekawostek o dziecięcej psychice
Czy wiecie, że dziecięca zabawa to... bardzo poważna sprawa?
Jako dorośli często patrzymy na świat dziecka z perspektywy codziennych obowiązków: trzeba się ubrać, zjeść śniadanie, posprzątać zabawki, pójść do przedszkola, wrócić do domu... Tymczasem dziecko w tym samym czasie intensywnie poznaje świat, uczy się relacji, rozwija język, próbuje rozumieć własne emocje i odkrywa, kim właściwie jest. Dlatego dziś kilka ciekawostek o dziecięcej psychice, które być może sprawią, że na niektóre zachowania naszych przedszkolaków spojrzymy trochę inaczej.
1. Zabawa to dziecięcy sposób na naukę
Dla dziecka zabawa jest czymś znacznie więcej niż wypełnianiem wolnego czasu. Budowanie z klocków, zabawa w sklep, gotowanie dla lalek czy tworzenie „bazy” z koca pozwalają ćwiczyć planowanie, wyobraźnię, komunikację i rozwiązywanie problemów. Podczas zabawy dziecko może również sprawdzać różne role i sytuacje społeczne. Dlatego kiedy widzimy dziecko, które „tylko się bawi”, warto pamiętać: ono właśnie bardzo intensywnie się uczy.
2. Dzieci często pokazują emocje poprzez zachowanie
Małe dziecko nie zawsze potrafi powiedzieć: „Jestem przeciążony, potrzebuję chwili spokoju” albo „Zrobiło mi się przykro i nie wiem, co z tym zrobić”. Zamiast tego może pojawić się płacz, złość, wycofanie albo trudność we współpracy. To nie oznacza, że każda trudna reakcja powinna być akceptowana bez granic. Warto jednak pamiętać, że za zachowaniem często kryje się jakaś potrzeba lub emocja, której dziecko dopiero uczy się rozumieć i wyrażać.
3. Dziecko dopiero uczy się „obsługiwać” własne emocje
Dorośli czasami oczekują od dzieci zachowania, którego sami uczyli się przez wiele lat. Umiejętność zatrzymania się, uspokojenia, nazwania emocji czy znalezienia innego rozwiązania nie pojawia się automatycznie. Dziecko potrzebuje dorosłego, który pomoże mu powiedzieć: „Widzę, że jest ci trudno", „złościsz się, bo chciałeś jeszcze zostać na placu zabaw", „możemy się złościć. Nie możemy jednak bić.” W ten sposób nie tylko reagujemy na trudną sytuację, ale uczymy dziecko, co może zrobić ze swoimi emocjami.
4. „Dlaczego?” to nie przesłuchanie – to ciekawość świata
„Dlaczego?”, „A po co?”, „A co będzie, jeśli...?”, „A dlaczego księżyc za nami jedzie?” - dziecięce pytania potrafią być nieskończone. I choć czasami możemy mieć wrażenie, że właśnie odpowiadamy na dwudzieste pytanie z rzędu, dziecięca ciekawość jest niezwykle ważnym elementem uczenia się. Nie zawsze musimy znać odpowiedź. Czasami najciekawszą odpowiedzią będzie: „Nie wiem. A jak ty myślisz?”. Wtedy zamiast tylko przekazywać wiedzę, zachęcamy dziecko do samodzielnego myślenia.
5. Dziecko może „opowiadać” poprzez zabawę
Czasami dziecko nie powie nam wprost, co przeżywa, ale pokaże to podczas zabawy. Miś może być smutny. Lalka może się bać. Samochód może „nie chcieć” jechać do przedszkola.
Zabawa daje dzieciom przestrzeń do wyrażania myśli, uczuć i doświadczeń, których nie zawsze potrafią jeszcze opisać słowami. Dlatego warto czasami usiąść obok dziecka i po prostu obserwować. Nie trzeba od razu zadawać wielu pytań. Można powiedzieć: „Widzę, że twój miś jest dzisiaj bardzo smutny. Ciekawe, co mu się przydarzyło?” i pozwolić dziecku poprowadzić rozmowę.
6. „Nie umiem!” często oznacza „Jeszcze się uczę”
Dzieci bardzo różnią się tempem rozwoju. Jedno szybko nauczy się zapinać kurtkę, inne potrzebuje więcej prób. Jedno chętnie mówi przy grupie, inne długo obserwuje z boku.
Warto więc zamienić: „Nie umiesz.” na: „Jeszcze tego nie potrafisz. Spróbujemy razem.” To mała zmiana w słowach, ale duża zmiana w komunikacie. Dziecko słyszy wtedy: „Nie muszę umieć wszystkiego od razu. Mogę próbować.”
7. Dziecko najbardziej potrzebuje nie idealnego dorosłego, ale dostępnego dorosłego
Nie musimy mieć zawsze idealnego pomysłu na wychowanie. Nie zawsze będziemy spokojni. Czasami powiemy coś, czego później żałujemy. I to też jest część relacji. Ważne jest jednak to, co robimy później. Możemy powiedzieć: „Przed chwilą byłam zdenerwowana i powiedziałam to zbyt ostro. Przepraszam.” Dziecko uczy się wtedy czegoś niezwykle ważnego: że relacje nie muszą być idealne, żeby były bezpieczne. Można popełniać błędy, rozmawiać o nich i próbować naprawiać to, co się wydarzyło.
A na koniec małe wyzwanie dla rodziców - dzisiaj zamiast zapytać: „Jak było w przedszkolu?” spróbujmy zapytać:
-> „Co cię dzisiaj najbardziej rozbawiło?”
-> „Z kim dzisiaj się bawiłeś?”
-> „Co było dzisiaj trudne?”
-> „Czego ciekawego się dowiedziałeś?”
-> „Gdybyś mógł powtórzyć jedną rzecz z dzisiejszego dnia, co byś wybrał?”
A czasami... nie pytajmy o nic. Usiądźmy obok, przytulmy dziecko i pobądźmy razem. Bo dzieciństwo składa się właśnie z takich małych chwil, które dla dorosłego mogą wydawać się
zwyczajne, a dla dziecka są kawałkiem jego wielkiego świata.
Okiem psychologa
Psycholog Miejskiego Przedszkola nr 3
mgr Ewa Łącka